Uwaga dla początkujących pilotów planujących dużą przerwę: nie opłaca się. Tak naprawdę według przepisów trzeba powtórzyć wszystko, co już się przerobiło. A to przekłada się bezpośrednio na ponoszone koszty. Za to przyjemność z latania dużo większa - bo niby przepisy mówią, że trzeba znów powtórzyć podstawy, jednak ręce i nogi pamiętają “jak to się robi” i lot jest czystą przyjemnością.

W ramach przypomnienia wystartowałem, przelecieliśmy znad lotniska nad pobliski Garwolin i tam przez blisko 40 minut można było sobie spokojnie pokręcić na trzech tysiącach stóp. Widok - niesamowity. Ruch “małego lotnictwa” w powietrzu był spory, co chwilę gdzieś w pobliżu przemykało coś malutkiego, do tego dochodził widok na lądujące na Okęciu ‘benki’ - takich obrazków nie było w październiku…

Wiało mocno, na szczęście w miarę jednostajnie, co pozwoliło na spokojne przećwiczenie lądowania przy silnym bocznym wietrze. Człowiek czuje się nieco nieswojo nie celując w pas, lecz będąc w stosunku do niego odchylony o jakieś 40 stopni pod wiatr, jednak wiatr i moc silnika robią swoje i lądowanie wychodzi perfekcyjnie. No, prawie :)

Po wylądowaniu szybkie pakowanie sprzętu do hangaru - bo nadeszła burza, która minęła po niecałych dziesięciu minutach. Przerwa na śniadanko i dalej latamy. Tym razem już standardowe loty po kręgu. Czyli: start, cztery zakręty, lądowanie i start (touch & go). Typowy krąg trwa około sześciu minut i niestety trzeba go opanować do perfekcji. Z niepokojem czekam chwili, kiedy wysadzę instruktora i sam będę musiał lądować. Jednak druga osoba w samolocie daje spory komfort psychiczny.

Co z nowości? W Silvairze pojawił się profesjonalny symulator (z tego co wiem, jeszcze nie wdrożony do szkolenia), a w hangarze - jeden z dwóch latających w Polsce Biesów. Wygląda przepięknie, a silnik jest technicznym majstersztykiem. Siedzenie na lotnisku podczas burzy ma swoje dobre strony - jest czas na rozmowę z mechanikami i podpatrzenie ich przy pracy. To, co z książek wkuwa się całymi wieczorami, na żywo wchodzi do głowy w parę minut. I zostaje w niej zdecydowanie dłużej.

Z innych rzeczy - pora wreszcie usiąść nad mapą i samodzielnie rozrysować okolice lotniska. Główne drogi, większe miejscowości, tory kolejowe, maszty i w ogóle punkty charakterystyczne. Taka wiedza zdecydowanie utrudni zgubienie się… Ach, no i “kroki lotniska”, czyli obejrzenie co gdzie jest na lądowisku, żeby się samolotem nie wpakować w rozryte pole lub nie ściąć czegoś skrzydłem. Ale to już zadanie na kolejną wolną chwilę w lataniu.

Kolejne loty - pewnie w najbliższy weekend. Plan: kręgi, kręgi, kręgi. I będą ćwiczone do pierwszego samodzielnego. Kręgu. :-)

Kiedy już się zgubimy, można próbować sobie pomoc radiolatarniami i wyrysować na mapie naszą prawdopodobną lokalizację dzięki odbiornikom VOR zamontowanych w samolocie. Albo skręcić w stronę najbliższej, z naszych wyliczeń, rzeki czy podobnego obiektu i spróbować się znaleźć. Wreszcie - to nie wstyd - poprosić przez radio o pomoc. Bo lepiej skorzystać z cudzej pomocy niż lądować na pobliskiej łące bez paliwa w baku…

Nadspodziewanie ciekawe okazały się zajęcia pt “Człowiek - możliwości i ograniczenia” - czyli, przekładając na nasze, o zdrowotnych konsekwencjach latania. Czy wiedzieliście, że choroba wysokościowa zaczyna się właściwie 1500m nad poziomem morza? Albo że choroba dekompresyjna, kojarząca mi się do tej pory wyłącznie z nurkowaniem, może dotknąć również pilota gwałtownie zmieniającego wysokość? Ciekawa była też tabelka pokazująca, że przy rozhermetyzowaniu kabiny na dużej wysokości bardziej opłaca się wstrzymać oddech, niż oddychać rozrzedzonym powietrzem - bo organizm i tak nie będzie w stanie pobrać tlenu w wystarczającej ilości i próbując oddychać, stracimy tylko ten pobrany wcześniej… To, co szczególnie istotne: 24h przed lotem żadnego alkoholu, żadnych leków antyalergicznych.

Co dalej? Budowa silników, płatowca, przyrządy w kabinie - budowa i działanie (czy wiecie, że ani wysokościomierz, ani szybkościomierz nie pokazują tak naprawdę “bezwzlędnie” prawidłowych wartości?), meteorologia… Starczy! Pora wyruszyć na łąkę i wzbić się w powietrze. Relacja z pierwszej podróży - wkrótce.

Z prawnego punktu widzenia, najważniejszymi dokumentami które warto przeczytać, są dwa rozporządzenia (będące de-facto tłumaczeniami materiałów międzynarodowych - i bardzo dobrze!). Dla zainteresowanych - linki: techniczne przepisy ruchu lotniczego i zasady działania służb ruchu lotniczego. Co prawda oba uchylone kilka miesięcy temu, ale ich zawartość wciąż obowiązuje. W sumie… istotnych dokumentów, prezentacji itp pewnie się nagromadzi przez całe szkolenie tyle, że warto je zgromadzić na jednej stronie. Dlatego po prawej pokazała się zakładka Materiały dla pilotów, w której znajdą się najciekawsze (a czasem nudne, lecz przydatne) materiały i odnośniki.

Ale wracając do tematu; z istotnych rzeczy warto wspomnieć, że dzięki konwencji chicagowskiej (1944, tworzy ICAO), możemy latać własnymi samolotami praktycznie po całym świecie. Gorsza sprawa jest taka, że bez amerykańskiej licencji nie polatamy samolotem zarejestrowanym w USA - nawet nad terytorium Polski. Konwersja z polskiej na FAAową jest dość prosta, w drugą stronę czasem są rzucane pod nogi kłody.

Latać możemy prawie wszędzie - z tym, że słowo prawie jest tu słowem kluczowym. Ze względu na rozmaite potrzeby, fragmenty przestrzeni powietrznej nad Polską zostały wydzielone. I tak - mamy strefy D(angerous), R(estricted) i P(rohibited). Są zwykle zaznaczone na mapach, a oznaczają, że przed lotem warto się upewnić, czy nas nie zestrzelą podczas ćwiczeń wojskowych na poligonie w Zielonce, czy nie wyślą po nas F-16 (okolice reaktora w Świerku), ewentualnie - czy nie przestraszymy sarenek biegających po Puszczy Kampinoskiej.

Jakby tego było mało, poszczególne fragmenty przestrzeni powietrznej mogą być rezerwowane do rozmaitych celów - na przykład dla szybowników, skoczków spadochronowych czy też lotnictwa wojskowego. Dlatego przed każdym wylotem trzeba sprawdzić aktualny stan przestrzeni powietrznej, żeby nie wpakować się w nisko przelatujące Iskry.

Dalej - część przestrzeni powietrznej (tzw klasa G) jest otwarta dla wszystkich (prawie!) bez wyjątków - możemy sobie (tylko teoretycznie!) latać, zwiedzać i się dobrze bawić. Czasem wlatujemy w strefę C(ontrolled) - tego nie wolno nam zrobić bez wcześniejszego złożenia planu lotu, uzyskania radiowej zgody na wlot od jednostki zarządzającej i uruchomionego sprawnego transpondera pokazującego kontrolerowi naszą aktualną wysokość. Są też oczywiście strefy ruchu lotniskowego, czasowo zarezerwowane, dolotowe do czasowo zarezerwowanych… Bez mapy i aktualnych informacji może być ciężko. Na szczęście często dostaniemy radiową informację, że właśnie się pakujemy w czyjś rejon - ale nie można liczyć, że zawsze takie ostrzeżenie dostaniemy.

Drugi element zajęć (Zasady lotu) ma nam wyjaśnić, dlaczego właściwie samolot lata. W sumie jest to powrót do fizyki z ostatnich lat podstawówki (gimnazjum?!) - wzory na siłę, przyspieszenie, moment, sposoby obliczania ciśnienia statycznego, dynamicznego i całkowitego. Kąty natarcia, środek ciężkości, wytwarzanie siły nośnej, opór indukowany i biegunowa. Fajne, nie? :) Ale i tu jest parę ciekawostek - wreszcie się dowiedziałem, do czego tak naprawdę służą winglety - to takie zagięte końcówki skrzydła. Byłem przekonany, że ich jedyną funkcją jest redukcja turbulencji na końcówkach skrzydeł - a tu się okazuje, że wykorzystuje się je też do wygenerowania dodatkowej siły nośnej i pchającej. Fajne, nie? Szkoda tylko, że Cessna to taki grzmot, że jej nawet winglety nie pomogą. No cóż, przynajmniej niezawodna.

W kolejny weekend - początek nawigacji. Może być ciekawie…

Do jej zdobycia konieczne jest przejście badań lekarskich i zdobycie papierka podpisanego przez lekarza-orzecznika (done), kursu teoretycznego - w moim przypadku 130 godzin spędzę w sali konferencyjnej szkoły Silvair, i wylatanie co najmniej 45 godzin z instruktorem - to, jeśli coś się nie zmieni, również w tej szkole. Wybór został podyktowany względną bliskością lotniska i jednocześnie jego oddaleniem od strefy kontrolowanej Okęcia. A czym jest strefa kontrolowana? O tym w kolejnych odcinkach, w których postaram się streścić wszystko, czego dowiaduje się człowiek na kursie pilotów :)

Dziś w radiu króluje muzyka. Czasem lepsza, czasem gorsza - ale zwykle wypiera Słowo. Nawet dawni specjaliści od opowieści usuwają się w cień, dając pierwszeństwo muzyce. Czasem jednak towarzyszy jest opowieść. Obchodzący jakiś czas temu 45-lecie pracy przy mikrofonie Piotr Kaczkowski prowadzi genialne wywiady z Artystami. Nie takie, które można znaleźć w pierwszej z brzegu gazetce, w których muzycy odpowiadają na pytania o ulubione danie, kolor i “kim wy właściwie jesteście, bo tak w ogóle to ja jestem na zastępstwie, a zwykle piszę horoskopy”. Pan Piotr wie o artystach z którymi rozmawia wszystko, chyba nawet więcej niż oni sami o sobie. To nie przesada - nierzadko w rozmowie z jego ust pada zdanie “powiedziałeś kiedyś…” - i na zdziwione spojrzenie artysty, uzupełnienie - “to było wtedy a wtedy w takiej a takiej sytuacji”. Kiedyś Piotr Kaczkowski opowiadał, jak przygotowując się do rozmowy tworzy choinkę z wszystkimi możliwymi wariantami wywiadu - by być przygotowanym niezależnie, w którą stronę potoczy się rozmowa. Efekty doskonale słychać - i widać. Najciekawsze rozmowy zostałe wydane w postaci książek Przy mikrofonie i 42 rozmowy (obie pozycje trudno dostępne!). Prawdopodobnie za miesiąc-półtora pojawi się następca. Fragmentów można było wysłuchać chociażby w ostatnią niedzielę w Programie III Polskiego Radia, przy okazji zbliżającego się polskiego koncertu Iron Maiden. Kto dziś TAK przygotowuje się do wywiadów?

Tadeusz Boy-Żeleński słynął z tego, że w prawie codziennie pisanych recenzjach teatralnych potrafił umieścić ponadczasowe wartości. I tak się stało - o niektórych sztukach i odkrywcach ról nikt już nie pamięta, odniesienie do życia zostało aktualne do dziś. Mimo, iż teksty mają już ponad wiek. Myślę, że w wielu przypadkach podobnie stanie się z tymi wywiadami Pana Piotra, które miały szczęście zostać zapisane. Bo radio jest sztuką ulotną…

Prawdę mówiąc do wywiadów Piotra Kaczkowskiego chciałem napomknąć w jednym zdaniu, ale że cieszę się na kolejny tom jego rozmów, jakoś tak wyszło. Więc szybko przechodzę do pointy…

W radiu Słowo, choć wciąż obecne, zanika. Jak zwrócił uwagę jeden z Czytelników, jeśli muzyka jest dobrze dobrana, słowo nie musi być zrozumiałe by audycja zachwycała. Muzyka musi być wtedy dobrana przez człowieka, żaden komputer tego nie zrobi prawidłowo.

Wracając do słowa - chciałem się podzielić niedawno otrzymanym nagraniem, prawdopodobnie datowanym na 1983 rok. Wtedy znajomość języka Szekspira nie była w naszym kraju szeroka, i radiowcy tłumaczyli piosenki na żywo. Ciekawe wrażenie - muzyka z dubbingiem. Były również opisy obrazu towarzyszącego dźwiękowi - tak opowiedziany film The Wall trafił ostatnio w moje ręce. Dziś już się tak nie prowadzi audycji - chyba nie ma potrzeby, świat się nieco zmienił. Jednak chyba warto zamknąć oczy i posłuchać (36 megabajtów, mp3).

Warto też posłuchać, już na żywo, jak o muzyce potrafią opowiadać goście niedzielnej trójkowej audycji Tanie granie - od 10 do 13. Gospodarze, Wojciech Mann i Grzegorz Wasowski, i znani z anteny “dawnej” Trójki goście. Słuchając tej audycji miejcie pod ręką notatnik - niektóre piosenki to prawdziwe majstersztyki, szkoda że powoli odchodzą w przeszłość. Mimo, iż wcale się nie zestarzały.

Skoro blocking point usunięty z listy, można zabrać się do powrotu do życia i realizacji innych zamierzeń. Najbliższe cele: punkt drugi, trzeci, pewnie czwarty… i może PPL(A)?

Co więc się stanie z całymi płytami Floydów, które przecież często są jednym utworem trwającym kilkadziesiąt minut i sztucznie podzielonym na fragmenty? Skąd dziś mamy poznawać nową (albo starą!) muzykę, która - jeśli już jest emitowana - to jest wyrwana z kontekstu? Dawniej radio było głównym miejscem, z którego można było czerpać wiedzę o muzyce, dziś poza nielicznymi chlubnymi wyjątkami (przepraszam nielicznych pominiętych) - tak nie jest.

Dokładnie 50 lat temu zaczął nadawać eksperymentalnie Program Trzeci Polskiego Radia - wylęgarnia talentów i wieloletnia szkoła dobrej muzyki. Dziś nowym eterem jest internet. Może więc stworzyć internetowe radio autorskie prowadzone przez ludzi, którzy muzykę kochają, którzy potrafią ją zaprezentować i o niej opowiedzieć, no i w końcu - którzy chcą to robić? Zresztą - dlaczego skupiam się na muzyce? Dzisiejsze radio odwraca się też od zwykłego słowa mówionego…

Propozycja udziału w nowym projekcie jest jak najbardziej poważna - jeśli jesteś zainteresowany (zainteresowana) powstaniem takiego radia i aktywnym w nim działaniem, proszę o kontakt. W dzisiejszych czasach nie trzeba dużo - wystarczy komputer, łącze do internetu, dobry mikrofon i wiedza, kreatywność. Zapraszam!